Ý nghĩa của mâm ngũ quả trong ngày Tết cổ truyền
Mỗi dịp Tết đến Xuân về, người Việt lại nô nức chuẩn bị mâm ngũ quả dâng lên bàn thờ tổ tiên. Dù ở vùng miền nào, mâm ngũ quả cũng là một nét văn hóa đặc sắc, thể hiện lòng thành kính và đạo lý uống nước nhớ nguồn. Vậy mâm ngũ quả gồm những quả gì và mang ý nghĩa ra sao? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Theo quan niệm truyền thống, mâm ngũ quả tượng trưng cho thuyết ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) tạo nên vũ trụ. Đồng thời, nó cũng gửi gắm ước nguyện về một năm mới “Phú – Quý – Thọ – Khang – Ninh” (Giàu có – Sang trọng – Sống lâu – Khỏe mạnh – Bình yên).
Mâm ngũ quả gồm những quả gì theo từng vùng miền?
Tùy thuộc vào đặc điểm địa lý, khí hậu và quan niệm văn hóa của từng vùng miền mà việc chọn lựa các loại trái cây để bày biện mâm ngũ quả có sự khác biệt rõ rệt. Dưới đây là cách bày mâm ngũ quả đặc trưng của 3 miền Bắc, Trung, Nam.
1. Mâm ngũ quả miền Bắc
Người miền Bắc thường chọn những loại quả có màu sắc rực rỡ, tượng trưng cho ngũ hành, với mong muốn một năm mới vạn sự như ý, an khang thịnh vượng. Vậy mâm ngũ quả miền Bắc gồm những quả gì?
- Chuối xanh: Đại diện cho hành Mộc, tượng trưng cho sự che chở, đùm bọc, mang lại bình an cho gia đình.
- Bưởi hoặc Phật thủ: Đại diện cho hành Thổ, tượng trưng cho sự phúc lộc, viên mãn, cầu mong sự phù hộ của thần phật.
- Hồng hoặc Quýt: Đại diện cho hành Hỏa, màu đỏ rực rỡ mang ý nghĩa may mắn, phát đạt.
- Đào hoặc Lê: Đại diện cho hành Kim, tượng trưng cho sự thăng tiến, thành đạt.
- Mận hoặc Sung: Tượng trưng cho sự sung túc, no đủ.
2. Mâm ngũ quả miền Trung
Khúc ruột miền Trung với khí hậu khắc nghiệt, đất đai cằn cỗi nên người dân nơi đây không quá câu nệ hình thức, mâm ngũ quả thường mang tính chất “có gì cúng nấy”, chủ yếu thể hiện tấm lòng thành kính dâng lên tổ tiên.
Mâm ngũ quả miền Trung thường có sự đan xen giữa các loại quả của miền Bắc và miền Nam, tùy theo điều kiện gia đình và sản vật địa phương. Một số loại quả phổ biến bao gồm: Thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa (thơm), sung, cam, quýt…
3. Mâm ngũ quả miền Nam
Khác với miền Bắc, người miền Nam có sự kiêng kỵ nhất định khi chọn quả bày mâm ngũ quả. Họ thường tránh những loại quả có tên gọi mang ý nghĩa không may mắn (ví dụ: chuối – “chúi nhủi”, lê – “lê lết”, cam – “cam chịu”). Thay vào đó, người miền Nam chuộng mâm ngũ quả mang ý nghĩa “Cầu – Sung – Dừa – Đủ – Xoài” (Cầu mong sung túc vừa đủ xài).
- Mãng cầu: Tượng trưng cho sự cầu xin, ước nguyện.
- Sung: Mang ý nghĩa sung túc, viên mãn về vật chất và tinh thần.
- Dừa: Tượng trưng cho sự vừa vặn, không thiếu thốn.
- Đu đủ: Cầu mong một năm đủ đầy, thịnh vượng.
- Xoài: Âm đọc giống “xài”, tượng trưng cho việc tiêu xài thoải mái, không lo túng thiếu.
Cách bày mâm ngũ quả đẹp và đúng chuẩn
Bên cạnh việc giải đáp thắc mắc mâm ngũ quả gồm những quả gì, cách bày biện mâm ngũ quả sao cho đẹp mắt, hài hòa và đúng phong thủy cũng là một yếu tố quan trọng cần lưu ý.
- Nguyên tắc chung: Chọn quả tươi ngon, không dập nát, màu sắc tươi sáng. Nên mua quả xanh hoặc ương để có thể chưng được lâu trong suốt những ngày Tết. Rửa sạch quả và lau khô trước khi bày lên mâm.
- Cách bày: Thường bày quả to, nặng ở dưới làm bệ đỡ, quả nhỏ ở trên, đan xen màu sắc cho hài hòa. Quả chuối xanh thường được đặt ở vị trí trung tâm, ôm lấy bưởi hoặc phật thủ (đối với miền Bắc). Đối với miền Nam, có thể bày theo hình tháp hoặc tùy ý sao cho đẹp mắt và vững chãi.
Để tìm hiểu thêm về các phong tục tập quán ngày Tết cũng như những thông tin hữu ích về tử vi, phong thủy trong năm mới, bạn có thể tham khảo tại tralasotuvi.com. Đây là một nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy.
Những lưu ý quan trọng khi chuẩn bị mâm ngũ quả
Dù bày mâm ngũ quả theo phong tục của miền nào, bạn cũng nên ghi nhớ một số lưu ý sau để đảm bảo mâm quả luôn tươi đẹp và thể hiện trọn vẹn lòng thành kính:
- Không dùng quả giả: Tuyệt đối không dùng trái cây giả (bằng nhựa, đất sét…) để bày mâm ngũ quả dâng cúng tổ tiên. Việc này bị coi là thiếu tôn trọng và mất đi ý nghĩa tâm linh.
- Lau sạch quả: Không nên rửa quả quá kỹ khiến quả đọng nước dễ bị úng, hỏng. Chỉ nên dùng khăn ẩm lau nhẹ nhàng lớp bụi bẩn bên ngoài.
- Bảo quản: Để mâm ngũ quả ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp hoặc nơi có nhiệt độ quá cao.
Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về ý nghĩa của mâm ngũ quả và biết được mâm ngũ quả gồm những quả gì theo từng vùng miền. Việc chuẩn bị một mâm ngũ quả tươm tất, đẹp mắt không chỉ làm không gian ngày Tết thêm phần ấm cúng, rực rỡ mà còn thể hiện tấm lòng thành kính, cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng, vạn sự như ý.